Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!
Strony WWWSerwery VPSDomenyHostingDarmowy Hosting CBA.pl

Organy Elbląskie

Bartek Skop - Elbląg

Organy Katedry św. Mikołaja w Elblągu

Die Orgel in St. Nikolai In Elbing

Najstarszy kościół Starego Miasta Elbląga organy otrzymał dosyć szybko, bo już w 1397. Można dodać w tym momencie, że pierwsza wzmianka o organach w Kościele Mariackim w Krakowie pochodzi z 1399 roku. W 1404 były już dwa instrumenty organowe w staromiejskiej świątyni. Następna wzmianka o nich pochodzi z roku 1453. Mówi o otrzymaniu przez organistę wynagrodzenia za grę na dwu instrumentach - dużym i małym.

Następna wzmianka pochodzi z roku 1588, kiedy to całkowicie przebudowano instrument za sumę 160 marek . Kolejny remont przeprowadzono w 1612 roku. Obok organów był w XVII wieku w użyciu także pozytyw, lecz nie wiadomo czy był on częścią organów czy odrębnym instrumentem. 17 sierpnia 1665 r. odnotowano reperację pozytywu za sumę 19 marek i 4 groszy. W 1683 r. nieznany organmistrz z Malborka wyremontował organy za 100 talarów. Kwotę tą wyłożyło miasto Elbląg.

Zupełnie nowe organy zbudowano w 1711 r. Jako, że kościół św. Mikołaja był świątynią katolicką, a w tamtym czasie Elbląg był wyznania ewangelickiego, katolicy stanowili mniejszość. Trzeba jednak zwrócić uwagę, ze dużo większy niż obecnie, kościół św. Mikołaja pełnił funkcję świątyni reprezentacyjnej(obok kościoła NMP, który był główna świątynia protestancką w Elblągu). Tak więc Rada Miasta Elbląga starała się aby największy kościół Elbląga był jak najlepiej i najpiękniej wyposażony. Tak więc i nowe organy mogły mieć nawet ponad 40 głosów, co wtedy była to niemała liczba.


Organy

Zdjęcie pochodzi ze strony pana Henryka Gwardaka

Wiadomo, że w instrument ten 1777 spłonął w pożarze kościoła. Po katastrofie zbudowano mały prowizoryczny instrument. W 1803 ówczesny proboszcz kościoła św. Mikołaja - Valentinus Ganswindt pragnąc zbudować nowe organy, sprzedał wiele cennych części wyposażenia kościoła ukrytych w skarbcu. Prawdopodobnie do budowy nowych organów nie doszło. Dopiero następny proboszcz Andreas Rehaag będąc niezadowolony z dotychczasowych organów po Wielkiej Niemieckiej Mszy Beethovena która odbyła się w katedrze w 1817 roku, począł starania o nowsze i lepsze organy. Pierwotnie próbowano nabyć instrument organowy z rozbieranego właśnie kościoła pojezuickiego w Braniewie, lecz odstąpiono od tej koncepcji zamawiając w Gdańsku u organmistrza Ahrendta nowe 35 - głosowy instrument. Prace nad budową trwały od 1818 do 1821. Finansowała je kasa kościelna, lecz i społeczność całego miasta Elbląga, która w formie zbiórki uzbierała 993 talary. Protestancki kupiec Gottfried Schiplick ofiarował na ten cel ogromną sumę 2000 talarów. Dzięki temu proboszcz Rehaag mógł w dniu 21 października 1821 uroczyście poświęcić nowe organy.

W roku 1908 zakład Orgelbau Anstalt A. Terletzki, Jnh. Ed. Wittek z Elbląga zbudował nowe organy. Wittek wbudował całkowicie nowy instrument z trakturą pneumatyczną w istniejący prospekt z 1821 roku. Organy posiadały 45 głosów. Dyspozycja wyglądała następująco:

I Manual:
1. Principal 16'
2. Bordun 16'
3. Principal 8'
4. Gedackt 8'
5. Hohflöte 8'
6. Fugara 8'
7. Gemshorn 8'
8. Trompete 8'
9. Oktave 4'
10. Rohrflöte 4'
11. Rauschquinte 2 2/3' u. 2'
12. Mixtur 4 fach 2'
13. Kornett 3-5 fach

II Manual:
14. Gedackt 16'
15. Principal 8'
16. Schalmei 8'
17. Konzertflöte 8'
18. Rohrflöte 8'
19. Quintatön 8'
20. Viola di Gamba 8'
21. Dolce 8'
22. Klarinette 8'
23. Oktave 4'
24. Traversflöte 4'
25. Waldflöte 2'
26. Mixtur 3 fach 1 1/3'

III Manual (Echowerk):
27. Lieblich Gedackt 16'
28. Geigenprincipal 8'
29. Salicional 8'
30. Äoline 8'
31. Vox coelestis 8'
32. Spitzflöte 8'
33. Gedackt 8'
34. Flauto dolce 8'
35. Flöte 4'
36. Fugara 4'

Pedal:
37. Kontrabaß 32'
38. Principalbaß 16'
39. Subbaß 16'
40. Violon 16'
41. Lieblich Gedackt 16'
42. Posaune 16'
43. Oktavbaß 8'
44. Violoncello 8'
45. Oktave 4'

Nebenzüge:
46. Manualkoppel II zu I,
47. Manualkoppel III zu II,
48. Pedalkoppel I,
49. Pedalkoppel II,
50. Pedalkoppel III,
51. Piano,
52. Mezzoforte,
53. Forte,
54. Tutti,
55. Freie Kombination,
56. Auslöser,
57. Registerschweller,
58. Jalosieschweller,
59.Automatische Pedalumschaltung,
60. Auslöser zu 59,
61. Automatische Registerumschaltung,
62. Auslöser,
63. Zifferblatt nebst Zeiger am Spieltisch(Registerschweller),
64.Windanzeiger am Spieltisch,
65. Kalkanterglocke

Organy posiadały 1 wolną kombinację, 3 manuał znajdował się w szafie ekspresyjnej oraz jeden głos 32'(największa piszczałka miała ok. 10 m wysokości).

W 1917 metalowe piszczałki zostały skonfiskowane na cele wojenne.

W 1926 firma organmistrzowska Bruno Goebel und Söhne z Königsbergu(dzisiejszy Królewiec/Kaliningrad) rozbudowała organy do 53 głosów. Instrument posiadał 53 głosy, 3 manuały z pedałem. Nowe organy poświęcono w pierwszą niedzielę Adwentu 1926 r. Były to największe organy w Elblągu i dziś nie ma już tak dużego instrumentu.


Organy

Organy te zostały zniszczone podczas pożaru katedry 2 lutego 1945.

W roku 1954 z kościoła ewangelickiego w Nowem nad Wisłą sprowadzono zniszczony w 80% wrak organowy, który w następnym roku wysłano do firmy organmistrzowskiej Zygmunta Pietrzaka z Włocławka której zlecono rekonstrukcję, a zasadzie poskładanie różnych organów w jeden instrument. W listopadzie 1955 komisja rzeczoznawców uznała, że organy zostały wykonane zgodnie z zaleceniami. Organy te poświęcono 10 grudnia 1955 roku.

Instrument te posiadały trakturę pneumatyczną, jeden miech, dwa manuały + pedał i 26 głosów co jest niewielką liczbą. Skala manuałów: C-f3. Skala pedału: C-d1. Trzeba jednak dodać, że instrument miał wiele wad technicznych. Jednak od 1979 roku w kościele były organizowane koncerty organowe zapoczątkowane przez ks. proboszcza Mieczysława Józefczyka i ówczesnego pana organistę Henryka Gwardaka. Ostatnie koncerty organizowane były jeszcze w latach 90. Potem m. in. na skutek złego stanu organów ich organizacji zaniechano.

Pod koniec 2011 roku będące w złym stanie organy, zostały wyremontowane i rozbudowane. Dyspozycję zwiększono do 36 głosów, dodano trzeci manuał, zmieniono trakturę z pneumatycznej na elektro-magnetyczną oraz wymieniono dmuchawę, a stary kontuar(stół gry) zamieniono na trzymanuałowy, ruchomy, używany kontuar czeskiej firmy Rieger-Kloss.



Organy Kościoła Bożego Ciała w Elblągu

Die Orgel in Heil. Leichnamkirche in Elbing

Kościół Bożego Ciała został zbudowany na początku XV wieku, w miejscu drewnianej kaplicy św. Jerzego, którą w 1400 zniszczył pożar. Z płomieni ocalał wówczas jedynie Najświętszy Sakrament, ukryty w skórzanym woreczku, który znaleziono w trakcie przeszukiwania pogorzeliska. Na pamiątkę tego wydarzenia kościołowi nadano wezwanie Bożego Ciała. W czasie Reformacji kościół ten przeszedł w ręce protestantów. W 1896 roku dobudowano do kościoła transept i prezbiterium. W czasie 1945 został wypalony, do roku 1973 stał zrujnowany, a później po odpowiedniej adaptacji stał się w 1976 siedzibą Spółdzielczego Domu Kultury "Pegaz". W 1981 budynek kościoła został zwrócony kościołowi. Obecnie w kościele znajduje się Diecezjalny Ośrodek Duszpasterstwa oraz Centrum Kultury Chrześcijańskiej.

Dużo informacji zachowało się na temat organów kościoła Bożego Ciała. W roku 1595 został podarowany kościołowi pozytyw(inna wersja organów wyłącznie z piszczałkami wargowymi - mówiąc ogólnie - małe organy ) przez niejakiego Zachariasza Krehla. W 1630 roku zostaje zbudowany kolejny pozytyw. W 1632 roku zostaje pomalowany chór muzyczny przez Dawida Witt'a(według napisu umieszczonego na balustradzie chóru). W roku 1684 organy te zostają zreperowane(za naprawę organmistrz otrzymał wtedy 100 florenów). W 1718 roku stary instrument zostaje sprzedany do kościoła w Pomorskiej Wsi za 100 florenów, ponieważ zostały ufundowane nowe, większe. Nowy instrument ufundował Johann Josue von Keppler, elblążanin, pełniący m. In. funkcję posła do Wielkiego Mogoła. Dorobił się on też na handlu i został tez dyrektorem Wschodnioindyjskiej Kampanii Handlowej. Nowe organy(prawdopodobnie razem z ozdobnym prospektem) kosztowały 1652 floreny i 29 groszy. Instrument ten stanowił według osiemnastowiecznych obserwatorów szczególną ozdobę kościoła. Organy były reperowane już 1737 roku. W 1785 sporządzono ich opis. W opisie tym podano jedyna zachowaną dyspozycję organów elbląskich z XVIII wieku. Warto ją zatem w tym miejscu przytoczyć. Siedem głosów organów stanowiło:

I manuał(skala nieznana)
Pryncypał8' (z dobrej cyny)
Violon8' (pierwsza oktawa z drewna, druga z metalu)
Kwinta6' (pokryta metalem)
Oktawa4' (z metalu)
Dulcian16' (z górnym korpusem wykonanym z drewna)
Pedał (skala: C-c)
DulcianBas(prawdopodobnie Subbas) 16' (z dobrego drewna)

Niestety nie znany jest siódmy głos.


Organy

Organy kościoła Bożego Ciała miały drugi najpiękniejszy znany nam prospekt po organach kościoła NMP na Starym Mieście. Zachował się on aż do 1945 roku.


Organy

W 1882 roku zostały poddane gruntownej renowacji(mające już 10 głosów) i rozbudowane. Wyremontowany i rozbudowany instrument poświęcono 29 października 1882.


Organy

W czasie zdobywania Elbinga przez Armię Czerwoną prawdopodobnie w dniu 8 lutego 1945 kościół Bożego Ciała razem z organami doszczętnie spłonął.

Copyright © 2016